Bến Tre là một trong số các đầu cầu tiếp nhận vũ khí từ đoàn tàu không số huyền thoại. Trong thời gian từ 1963 – 1970, đã có hơn 1.500 tấn vũ khí, vật chất (tiền, vàng, thuốc men, tài liệu mật) từ miền Bắc chi viện cho miền Nam được tiếp nhận, cất giấu và trung chuyển qua dải đất cù lao này. Số vũ khí, vật chất này sau đó được vận chuyển, tiếp tế cho các tỉnh, thành trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam bộ, góp phần làm nên nhiều chiến thắng lẫy lừng, có ý nghĩa chiến lược đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc.
Đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ này là A101 - bến Bến Tre, được thành lập theo quyết định của Quân ủy Miền vào ngày 19/9/1962. Đơn vị này mang bí số B3, là một trong 4 đơn vị trực thuộc Đoàn 962/đoàn vận tải 759 của Bộ Quốc phòng (sau là Đoàn Hải quân 125). Biên chế tương đương cấp Trung đoàn, hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương (TW) cục và Khu ủy khu 8.
Trước khi A101 ra đời, ba đội tàu đầu tiên của Bến Tre đã xuất phát vào tháng 2/1961 tại Cồn Tra, xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú. 2/3 đội thuyền này đã ra tới miền Bắc an toàn, các cán bộ trên tàu được vinh dự gặp Bác Hồ và Quân ủy Trung ương để báo cáo tình hình cách mạng miền Nam. Đến tháng 6/1962, trên các chuyến tàu Phương Đông 1 và Phương Đông 4, các đồng chí của hai đội thuyền Bến Tre đã xuất phát về miền Nam với số vũ khí ban đầu được miền Bắc chi viện. Ngày 17/6/1963, chuyến tàu chở vũ khí đầu tiên cập bến, gần 100 tấn vũ khí, vật chất đã được cất giấu, trung chuyển an toàn.
Xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú chính là nơi tiếp nhận phần lớn trong số 1.500 tấn vũ khí, vật chất nói trên. Tại xã ven biển này, nhiều người dân trực tiếp tiếp nhận, bảo vệ căn cứ vẫn còn nhớ như in những sự kiện, chi tiết của những việc xảy ra cách đây gần 50 năm. Cũng tại đây, một cựu binh từng là đội viên đội 2, đơn vị A101 - bến Bến Tre, người lính trẻ tuổi nhất trên các chuyến tàu không số xuất phát từ quê hương Đồng Khởi này, đã kể lại cho chúng tôi những chi tiết sống động về những gian khổ, hy sinh trên những chuyến tàu, niềm vinh dự được gặp Bác, những trận chiến đấu kiên cường với kẻ thù và tình cảm quân dân ruột thịt tại các điểm đầu cầu tiếp nhận vũ khí…
Ông Huỳnh Phước Hải năm nay 71 tuổi, hiện sinh sống tại ấp 7, xã Thạnh Hải, là cựu binh duy nhất tham gia đoàn tàu không số còn sinh sống tại vùng biển này. Ông cho biết, năm 20 tuổi, theo nguyện vọng của bản thân và nhận được sự khích lệ từ gia đình, ông đăng ký đi theo cách mạng. Khi đặt chân lên chuyến tàu không số đầu tiên, vốn được ngụy trang như tàu của dân di cư để qua mắt kẻ địch, ông không hình dung hết nổi những khó khăn, khắc nghiệt mà sau đó phải trải qua. Không ai bảo ai, người lính trẻ tuổi và các đồng đội dày dạn hơn trên tàu luôn tự nhắc nhở mình rằng những hy sinh, mất mát, đau thương của đồng đội, bà con mình có thể nhiều hơn gấp hàng trăm lần nếu cứ để xảy ra những trận đánh mà ta phải tiết kiệm tối đa từng viên đạn hoặc thiếu những trang bị tối thiểu. Trên biển khơi, họ vững vàng trước sự nhòm ngó, bắn phá của kẻ thù, trước sự dữ dội của bão biển, có những chuyến tàu được trang bị đồ ăn thức uống cho 15 – 20 ngày nhưng vì nhiều lý do khác nhau như gặp bão biển, máy hỏng, bị địch tấn công, thuyền lênh đênh trên biển gấp đôi thời gian đó; có những bữa cơm được nấu trong những ngày biển động triền miên, anh em phải phân công người cố định nồi cơm cho đến khi nước trong nồi cơm cạn; có những đồng đội chẳng bao giờ gặp lại, nhiều chuyến tàu vĩnh viễn chìm sâu dưới đáy đại dương… Tham gia 7 chuyến vận chuyển vũ khí và bị địch bắt vào chuyến cuối cùng, sau khi đã phá hủy tàu và bị thương nhẹ tại Quảng Ngãi, ông Hải cũng 4 đồng đội đã may mắn trốn thoát sau hơn 10 ngày bị bắt giữ và đi bộ vượt rừng ra đến Hà Nội, sau đó ông được chuyển sang vị trí khác.
Trên bờ, hơn 600 cán bộ, chiến sĩ của đơn vị A101 kiên cường chiến đấu dưới mưa bom bão đạn của địch trong chiến lược “tát nước bắt cá”, tức tách dân khỏi các lực lượng trực tiếp và hỗ trợ chiến đấu, dồn hết người dân trong vùng vào ấp chiến lược, nhà nào còn trong vùng đều bị coi là “cộng sản” và tiến hành hủy diệt hết. Mỗi khi nhận được chỉ thị của Trung ương về việc tiếp nhận tàu từ miền Bắc vào, các lực lượng, từ ban chỉ huy cho đến các cán bộ, chiến sĩ đều muôn người như một, bất chấp hiểm nguy, nóng lòng chờ đợi và chung tay đón nhận, cất giấu, vận chuyển vũ khí. Chính sự đồng lòng, quân dân cá nước, chí có chưa tới 5% lượng vũ khí, vật chất bị thất thoát tại đơn vị A101-bến Bến Tre.
Cảm động nhất là đợt tiếp nhận đầu tiên vào tháng 6/1963, khi nhận được chỉ thị đón tàu từ miền Bắc vào, niềm vui của cán bộ, chiến sĩ đơn vị A101 trào dâng khôn xiết “như nắng hạn gặp mưa rào”. Ông Phạm Văn Xê, một cựu binh từng trực tiếp tham gia tiếp nhận, hiện ngụ tại xã Thạnh Phong chia sẻ: niềm vui xen lẫn với lo lắng vì đây là chuyến tiếp nhận đầu tiên, nếu không làm tròn là có tội với Đảng, với Tổ quốc, nhân dân và càng có tội với những đồng đội đã hi sinh. Lúc bấy giờ, địch tăng cường kiểm tra, kiểm soát, nên con tàu sắt lớn, vững chắc lần đầu tiên của miền Bắc xã hội chủ nghĩa chở vũ khí cập bến Bến Tre trễ hơn 10 ngày so với dự kiến. Đây là khoảng thời gian vô cùng căng thẳng đối với cán bộ, chiến sĩ cũng như người dân tại bến Bến Tre. Nhiều chị, nhiều mẹ đã ngâm mình dưới nước hàng tuần để theo dõi hoạt động tuần tra, canh gác của địch. Đúng 10h ngày 17/6/1963, chuyến tàu đầu tiên này cập bến và chỉ sau 2 đêm, gần 100 tấn vũ khí, hàng hóa đã được bốc lên cất giấu, bảo quản an toàn.
Trong thời gian từ tháng 6/1963 đến 11/1970, có 26 chuyến tàu xuất phát từ bến Bến Tre và có 23 chuyến trở về đầy ắp vũ khí, gần 400 lượt cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tham gia đoàn tàu và hơn 600 cán bộ, chiến sĩ tham gia công tác tiếp nhận, vận chuyển, cất giấu; hơn 600 lượt thuyền vận chuyển vũ khí đã được tổ chức trong đêm tối; hơn 200 cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã hy sinh. Cũng trong thời gian này, quân dân ta đã giành được nhiều chiến thắng lớn trong sự ngạc nhiên, khiếp sợ của kẻ thù như: Chiến thắng Ấp Bắc (1/1963), bẻ gãy các trận càn “Phượng Hoàng TG-1” (12/1963), cuộc hành quân “Phượng Hoàng” (2/1966) và Sóng Thần 5 (1/1967)…
Những chiến công thầm lặng của đơn vị A101 – bến Bến Tre đã góp phần cho thắng lợi chung của toàn dân tộc, giải phóng miền Nam , thống nhất đất nước. Khu vực đơn vị đứng chân là xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Cũng tại đây, công viên nghĩa trang đường Hồ Chí Minh trên biển cũng đã được khởi công với kinh phí lên đến 1.500 tỉ đồng. Ban liên lạc truyền thống cựu chiến binh đơn vị A101 – bến Bến Tre cũng vừa hoàn thành hồ sơ đề nghị tuyên dương danh hiện Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho đơn vị, một phần thưởng nhằm vinh danh hơn 1.000 cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu trong bí mật tuyệt đối vì một nhiệm vụ đặc biệt từ ngày thành lập cho đến ngày kết thúc hoạt động (1968)./.

TTXVN