Phước Thành- Phú Giáo: Xưa và nay

Dòng Sông Bé oai hùng vẫn ngàn năm chảy mãi, mang theo mình những ký ức thăng trầm, về Phước Thành xưa và Phú Giáo hôm nay, trong nửa thế kỷ đi qua. Chính dòng sông đã một thời chứng kiến sự tàn bạo, dã man của quân xâm lược, với máu của biết bao chiến sĩ và đồng bào ta đã ngã xuống nhuộm đỏ dòng sông. Nhưng cũng chính dòng sông đã chứng kiến, sức mạnh và quyết tâm của cả một vùng đất, một dân tộc, với chân lý “ không có gì quý hơn độc lập tự do”. Hôm nay, quá khứ một thời vẫn hiên ngang đứng đó, dòng Sông Bé vẫn hiền hoà chảy, đem phù sa vun đắp cho quê hương. Với rừng cao su bạt ngàn tươi tốt, in bóng dưới dòng sông và bên kia cây cầu mới được xây dựng lớn hơn, đẹp hơn, đang thể hiện khát vọng đi lên của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng trong 50 năm qua.

50 năm sau ngày chiến thắng Phước Thành, ngay tại chân cầu Phước Hoà xưa, dấu tích của một thời ác liệt của cuộc kháng chiến và là minh chứng sống cho sự tàn bạo của chế độ Mỹ - Ngụy. Đồng thời cũng là nơi thể hiện ý chí và tinh thần kiên cường của cả một dân tộc, với khát vọng độc lập tự do và chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Nhà bia tưởng niệm, những chiến sĩ tù chính trị tỉnh Phước Thành hy sinh đã được hoàn thành và đưa vào sử dụng, để ghi công những người anh hùng đã ngã xuống, cho tỉnh Phước Thành xưa và Phú Giáo hôm nay được mãi mãi trường tồn.

Trở lại với lịch sử, năm 1954, sau khi quân ta chiến thắng oanh liệt thực dân Pháp, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký hết. Mỹ hất cẳng Pháp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm làm công cụ thực hiện chính sách thực dân kiểu mới ở miền Nam. Xác định Miền Đông Nam bộ là một địa bàn chiến lược quan trọng ở miền Nam. Ngay từ khi bắt đầu thay chân Pháp, đế quốc Mỹ đã nhận thức rằng Chiến khu Đ là một căn cứ địa của cách mạng trực tiếp uy hiếp các cơ quan đầu não của chúng ở miền Đông và Sài Gòn. Do vậy, một trong những mục tiêu hàng đầu của Mỹ - ngụy là triệt phá căn cứ Chiến khu Đ nhằm loại trừ mối đe dọa này. Ngày 22-10-1956, Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh 143/NV thành lập tỉnh Phước Thành gồm ba quận Tân Uyên, Hiếu Liêm và Phú Giáo. Trung tâm tỉnh lỵ đặt tại Phước Vĩnh, do thiếu tá Nguyễn Minh Mẫn làm tỉnh trưởng; ý đồ của Mỹ - Diệm là xây dựng Phước Thành thành một tiểu khu mạnh cùng với Chơn Thành, Bình Long, Đồng Xoài, Lộc Ninh, Phước Long tạo thành một hệ thống cứ điểm quân sự liên hoàn bao vây chia cắt Chiến khu Đ với Chiến khu Dương Minh Châu, Chiến khu Đ với Nam Tây nguyên, đồng thời tạo thành tuyến phòng thủ về hướng đông và đông bắc Sài Gòn, ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc xã hội chủ nghĩa đối với miền Nam.

Năm 1960, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân miền Nam đã phát động cuộc Đồng Khởi rộng lớn, nhanh chóng đập tan bộ máy kìm kẹp của Mỹ - Ngụy ở cơ sở và giành quyền làm chủ phần lớn vùng nông thôn và rừng núi ở miền Nam. Trước nguy cơ bị sụp đổ, các nhà chiến lược Mỹ cho ra đời chiến lược “chiến tranh đặc biệt” với kế hoạch đầy tham vọng là bình định miền Nam trong vòng 18 tháng. Cùng lúc này chúng thực hiện luật 10/59 Mỹ - Diệm đã lê mái chém đi khắp miền Nam, đưa quân vào càn quét các vùng căn cứ kháng chiến, đốt nhà, gom xúc dân vào các ấp chiến lược và tìm giết những người cộng sản. Vì vậy từ giữa năm 1961 trên địa bàn tỉnh Phước Thành địch tăng cường lực lượng, lập thêm đồn bót, mở rộng Tiểu khu Phước Thành thành một cứ điểm quân sự mạnh, làm bàn đạp đánh phá, chia cắt Chiến khu Đ. Tiếp đó, ngày 13-4-1961, địch bố trí lại chiến trường, thành lập khu chiến thuật 31, đảm nhiệm việc đánh phá cách mạng ở miền Đông, trong đó có tỉnh Phước Thành và Chiến khu Đ.

Tuy nhiên, với quyết tâm đánh bại kế hoạch bình định của địch, lực lượng Cách mạng đã kịp thời rút ra những kinh nghiệm quan trọng nhằm đưa ra phương án thích hợp để đánh thắng kẻ thù. Tháng 9-1961, Khu ủy và Bộ Tư lệnh Miền Đông quyết định tiến công vào tỉnh lỵ Phước Thành của địch nhằm phá tan ý đồ bao vây chia cắt chiến khu, đánh phủ đầu vào ý đồ bình định của địch. Mục tiêu của trận đánh là tiêu diệt toàn bộ quân địch, làm chủ tiểu khu, giải thoát tù chính trị. Ngay sau đó, Ban Chỉ huy trận đánh được thành lập, với lực lượng tham gia đánh Phước Thành gồm cán bộ, chiến sĩ tiểu đoàn 800 là Tiểu đoàn quân chủ lực Khu Miền Đông lúc đó gọi là D500, Đại đội C260, một phân đội đặc công, một trung đội với 3 khẩu DKZ và lực lượng vũ trang địa phương tỉnh Phước Thành. Sau 1 giờ 30 phút chiến đấu, sáng 18/9/1961 lực lượng vũ trang Cách mạng đã tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn lực lượng chiếm đóng gần 2.000 tên gồm: 1 tiểu đoàn biệt động quân, 1 tiểu đoàn bảo an, 1 chi đội thiết giáp, 1 đại đội pháo 105 ly, 1 đại đội bảo an, 1 đại đội cảnh sát dã chiến, 1 đại đội dân vệ. Tiêu diệt hoàn toàn Tiểu khu Phước Thành, Chi khu Phú Giáo cùng toàn bộ bộ máy hành chính của địch, thu trên 400 súng các loại và rất nhiều quân trang quân dụng, giải thoát gần 300 tù chính trị. Chiến thắng Phước Thành có ý nghĩa vô cùng to lớn đó là: Lần đầu tiên, lực lượng vũ trang Cách mạng tấn công một tỉnh lỵ của giặc, đập tan bộ máy kìm kẹp cấp tỉnh. Bước đầu đánh bại kế hoạch bình định của chúng ở địa phương, đánh đòn phủ đầu vào âm mưu bao vây chia cắt Chiến khu Đ của địch. Báo hiệu sự phá sản của kế hoạch Sta-lay-Tay-lo, thường được gọi là chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ trên chiến trường miền Nam.

Chiến thắng Phước Thành đã mở ra một bước ngoặc mới đối với cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Từ thế bị động trên chiến trường, quân và dân ta đã giành lại thế chủ động, làm thất bại 4 chiến lược chiến tranh của Mỹ - Nguỵ và kết thúc bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngày 30/4/1975.

Đất nước thống nhất, non sông thu về một mối, song những hậu quả của chiến tranh, cấm vận và điều hành kinh tế theo hình thức bao cấp, trở thành một thách thức không nhỏ đối với người dân Phú Giáo nói riêng và cả nước nói chung. Vì vậy chủ trương đổi mới của Đảng, đã trở thành một luồng sinh khí mới, được đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Phú Giáo, vận dụng một cách sáng tạo, để biến một vùng đất với “bom cày đạn xới”, chỉ sau 12 năm tái lập, đã giành những thành tựu vô cùng quan trọng. Chỉ trong 5 năm từ 2005 – 2010, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm đạt 11,6%, GDP bình quân đầu người đạt 15 triệu đồng/người/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng định hướng, tăng dần tỷ trọng công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, với tỷ lệ nông nghiệp chiếm 44,9%, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp 30% và 25,1% là dịch vụ - thương mại. Trong đó đáng chú ý, ngành nông nghiệp đã chuyển dịch đúng định hướng tăng dần tỷ trọng chăn nuôi và diện tích cây cao su đã lên đến 28 ngàn ha. Bên cạnh đó, toàn huyện có khoảng 625 trang trại, có tổng diện tích gần 6000ha. Về lĩnh vực văn hoá xã hội, đến nay có 5/11 trường mầm non, 5/15 trường tiểu học, 3/5 trường THCS đạt chuẩn quốc gia, 10/11 xã, thị trấn đạt phổ cập THCS. Ngoài ra, còn có 11/11 trạm y tế đạt chuẩn quốc gia, số hộ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh đạt 94,5%.

50 năm, một chặng đường dài, đã chứng kiến biết bao những thăng trầm của đất và người Phú Giáo. Những tên ấp, tên làng đã đi vào lịch sử trong đấu tranh và xây dựng của Phước Thành xưa và Phú Giáo hôm nay, như một bản anh hùng ca về dân tộc Việt Nam kiên cường trong đấu tranh cách mạng, sáng tạo cần cù trong lao động sản xuất. Dòng sông Bé oai hùng vẫn hiền hoà chảy tiếp tục chứng kiến những đổi thay từng ngày ở một địa danh lịch sử. Ở nơi đó tinh thần đoàn kết và khát vọng đi lên vẫn mãi tuôn trào, trở thành sức mạnh để Phú Giáo vươn lên cùng cả dân tộc trong sự nghiệp đổi mới.

Văn Quang - Ngọc Ẩn – Hoàng Hải